Dlaczego warto wykonywać samobadanie piersi?
Regularne samobadanie pozwala poznać wygląd i strukturę piersi, aby łatwiej zauważyć nowe zmiany.
Podczas samokontroli możesz zauważyć objaw raka piersi, alenie każda zmiana jest nowotworem. Zgłoś ją lekarzowi, który dobierze badania.
Samobadanie nie zastępuje USG ani mammografii. Niektórych zmian nie można wyczuć palcami, dlatego wykonuj również zalecone badania obrazowe.
Jak często badać piersi i jak liczyć dni cyklu?
Samokontrolę piersi wykonuj raz w miesiącu. W podobnym momencie cyklu łatwiej porównywać piersi. Przed miesiączką bywają napięte, obrzmiałe i bolesne.
Jeśli miesiączkujesz, dogodny termin to zwykle 6-9 dzień cyklu, gdy piersi są mniej tkliwe. Dni licz od początku miesiączki, a nie od jej zakończenia.
Jak to policzyć? Pierwszy dzień właściwego krwawienia miesiączkowego jest pierwszym dniem cyklu. Jeśli miesiączka zaczyna się 10 października, 6-9 dzień cyklu przypada 15-18 października.
Przy nieregularnych miesiączkach wybieraj podobny moment cyklu, a przy długich przerwach stały dzień miesiąca np. 1 dzień miesiąca, albo dzień swoich urodzin np. 26 w każdym miesiącu.
Nowy guzek lub inną niepokojącą zmianę zgłoś lekarzowi niezależnie od dnia cyklu. Nie czekaj na kolejną miesiączkę.
Kiedy badać piersi bez miesiączki i przy terapii hormonalnej?
Bez miesiączki, po menopauzie lub przy leczeniu hormonalnym bez krwawień wybierz stały dzień miesiąca. Ustaw przypomnienie w telefonie, np. w BIUSTOapce – bezpłatnej aplikacji mobilnej stworzonej przez Fundację Wsparcie na Starcie
Przy antykoncepcji lub menopauzalnej terapii hormonalnej nie ma jednego terminu dla wszystkich preparatów. Jeśli masz regularne krwawienia i cykliczną tkliwość piersi, wybieraj podobny etap leczenia, gdy piersi są mniej bolesne. Termin możesz uzgodnić z lekarzem.
Hormony mogą powodować bolesność piersi. Nie zakładaj jednak, że nowy guzek lub zmiana brodawki to tylko działanie leków. Przy leczeniu onkologicznym przestrzegaj indywidualnego planu kontroli.
Samobadanie piersi w ciąży i podczas karmienia
W ciąży nadal warto wykonywać samokontrolę piersi. Wybierz stały dzień miesiąca. Piersi powiększają się i stają się tkliwsze, ale nie każdą nową zmianę można wyjaśnić ciążą.
Rak piersi w ciąży występuje rzadko, ale jest możliwy. Nowy guzek lub nietypową zmianę skóry czy brodawki zgłoś lekarzowi. Nie odkładaj diagnostyki do porodu ani do zakończenia karmienia.
USG piersi można wykonywać w ciąży, ponieważ nie wykorzystuje promieniowania jonizującego. Często jest pierwszym badaniem przy wyczuwalnej zmianie. Lekarz może zlecić również mammografię, jeśli są wskazania medyczne.
Podczas karmienia nie przypisuj nowego guzka automatycznie laktacji. Zaczerwienienie piersi z bólem i gorączką zgłoś pilnie lekarzowi.
Jak badać piersi krok po kroku?
Krok 1. Obejrzyj piersi przed lustrem
Stań z rękami opuszczonymi, a następnie unieś je nad głowę. Przyjrzyj się piersiom, skórze i brodawkom. Szukaj nowych zmian: zagłębienia skóry, obrzęku czy wciągnięcia brodawki.
Krok 2. Sprawdź każdą pierś dotykiem
Na leżąco połóż lewą rękę za głową, a prawą sprawdzaj lewą pierś. Przy drugiej piersi zamień ręce. Możesz badać się również pod prysznicem, unosząc rękę po stronie sprawdzanej piersi.
Używaj opuszek trzech środkowych palców, trzymanych razem i płasko na skórze. W każdym miejscu zataczaj małe kółka. Zmieniaj nacisk od lekkiego do mocniejszego, ale nie uciskaj do bólu.
Wybierz jeden sposób przesuwania palców po piersi:
- Po okręgach: zacznij przy zewnętrznym brzegu piersi i stopniowo przechodź ku brodawce.
- Promieniście: sprawdzaj kolejne pasma od brodawki do brzegu piersi, jak promienie na tarczy zegara.
- W górę i w dół: przesuwaj palce sąsiadującymi pionowymi pasmami, aż sprawdzisz całą pierś
Nie musisz stosować wszystkich trzech sposobów. Ważne, aby nie pomijać żadnego obszaru. Sprawdź też okolicę brodawki.
Krok 3. Pamiętaj o pachach i okolicach obojczyków
Sprawdź obie pachy i okolice nad i pod obojczykami. Zwróć uwagę na nowe guzki i obrzęk. W tych miejscach znajdują się węzły chłonne, których powiększenie może wymagać oceny.
Nowy guzek pokaż lekarzowi.
Co powinno Cię zaniepokoić?
Umów konsultację, jeśli zauważysz:
- nowy guzek lub zgrubienie w piersi, pod pachą albo przy obojczyku;
- zmianę wielkości lub kształtu piersi;
- zagłębienie albo wciągnięcie skóry;
- obrzęk lub skórę przypominającą skórkę pomarańczy;
- nowe wciągnięcie brodawki, rankę lub utrzymującą się zmianę skóry wokół niej;
- samoistny wyciek z brodawki, zwłaszcza krwisty lub jednostronny;
- utrzymujący się ból w jednym miejscu piersi lub pachy.
Zmiana nie musi boleć, żeby wymagała zbadania. Sam ból również nie oznacza raka piersi. Objaw powinien ocenić lekarz.
USG piersi i mammografia – kiedy są potrzebne?
Badania obrazowe pokazują także zmiany niewyczuwalne dotykiem.
USG piersi wykorzystuje fale ultradźwiękowe. Pomaga ocenić guzek i rozróżnić zmianę wypełnioną płynem od zmiany litej. Stosuje się je między innymi u młodszych kobiet, w ciąży i podczas karmienia.
Mammografia jest badaniem rentgenowskim piersi. Może wykrywać zmiany, zanim staną się wyczuwalne. W Polsce program profilaktyczny NFZ obejmuje kobiety w wieku 45–74 lat spełniające jego kryteria. Standardowo mammografię w programie wykonuje się co dwa lata, bez skierowania.
USG nie jest automatycznym zamiennikiem mammografii. Rodzaj i częstotliwość badań ustala się z uwzględnieniem wieku, objawów i ryzyka zachorowania. Powiedz lekarzowi, jeśli w Twojej rodzinie występował rak piersi lub jajnika.
Jeśli zauważysz niepokojącą zmianę, potrzebujesz diagnostyki, niezależnie od wieku. Zgłoś objaw także po niedawnym prawidłowym USG lub mammografii.
Znalazłaś zmianę? Nie panikuj, zgłoś się do lekarza
Wyczuwalny guzek może przestraszyć, ale nie jest od razu rozpoznaniem raka. Wiele zmian w piersiach jest łagodnych. Powiększone węzły chłonne mogą być także reakcją na infekcję. Nie zakładaj najgorszego, ale nie odkładaj wizyty.
Umów się do lekarza rodzinnego lub ginekologa. Powiedz, gdzie jest zmiana i kiedy ją zauważyłaś. Lekarz zbada Cię i dobierze diagnostykę: USG, mammografię lub inne badania. Przy gorączce i bolesnym, szybko narastającym zaczerwienieniu lub obrzęku szukaj pomocy tego samego dnia.
Rak piersi u mężczyzn – zwróć uwagę także na swoich bliskich
Rak piersi może wystąpić również u mężczyzn. Choć zdarza się znacznie rzadziej niż u kobiet, nie należy lekceważyć zmian w tej okolicy.
Jeśli zauważysz u swojego partnera, męża czy brata zmianę wyglądu brodawki, jej wciągnięcie, wyciek lub zmianę skóry w okolicy piersi, zachęć go do wizyty u lekarza. Podobnie, jeśli powie Ci o wyczuwalnym guzku w piersi albo pod pachą. Taka zmiana nie musi boleć, żeby wymagała sprawdzenia.
Nie oznacza to od razu raka — przyczyny mogą być również łagodne. Warto jednak ustalić je z lekarzem, zamiast odkładać konsultację w przekonaniu, że choroby piersi dotyczą wyłącznie kobiet. Jeśli w chwili czytania tego tekstu jesteś osobą niepełnoletnią, nastolatką, powiedz o swoim niepokoju mamie, siostrze, cioci lub innej osobie, do której masz zaufanie. Możesz również porozmawiać z pielęgniarką w szkole. Poproś zaufaną osobę dorosłą o pomoc w umówieniu wizyty. Nie musisz sama oceniać zmiany ani zostawać ze swoim niepokojem.
Pamiętaj, że rak piersi wykryty w porę jest niemal w 100% wyleczalny. Dlatego samokontrola jest tak bardzo ważna.
FAQ – pytania o samokontrolę piersi
Jak często wykonywać samobadanie piersi?
Raz w miesiącu. Nową zmianę zgłoś lekarzowi bez czekania na kolejną kontrolę.
W którym dniu cyklu najlepiej badać piersi?
Zwykle między 6 a 9 dniem cyklu, licząc od pierwszego dnia miesiączki. Wybieraj moment, gdy piersi są mniej napięte i tkliwe.
Kiedy badać piersi, jeśli nie mam miesiączki?
Wybierz stały dzień każdego miesiąca. Przy cyklicznej terapii hormonalnej możesz uzgodnić dogodny termin z lekarzem.
Czy podczas samokontroli trzeba sprawdzać pachy i okolice obojczyków?
Tak. Uwzględnij obie pachy oraz okolice nad i pod obojczykami. Zwróć uwagę na nowe guzki lub obrzęk, które mogą być związane z powiększeniem węzłów chłonnych. Zgłoś je lekarzowi także wtedy, gdy nie wyczuwasz zmiany w samej piersi.
Czy w ciąży trzeba sprawdzać piersi?
Tak, ciąża nie jest powodem do rezygnacji z samokontroli. Nową, niepokojącą zmianę zgłoś lekarzowi; nie czekaj do porodu.
Czy guzek w piersi zawsze oznacza raka?
Nie. Może być na przykład torbielą lub gruczolakowłókniakiem, czyli zmianą łagodną. Sam dotyk nie pozwala tego rozstrzygnąć, potrzebna jest diagnostyka.
Czy samobadanie piersi zastępuje USG lub mammografię?
Nie. Samokontrola pomaga zauważać zmiany, ale nie wszystkie nieprawidłowości można wyczuć palcami. Wykonuj również badania obrazowe odpowiednie dla Twojego wieku i ryzyka zachorowania. USG i mammografia mogą się uzupełniać nie są automatycznie zamienne.
Czy wyciek z brodawki powinien niepokoić, także u nastolatki?
Wydzielina z brodawki nie oznacza od razu raka. Może mieć różne przyczyny, między innymi działanie leków, infekcję lub łagodne zmiany w przewodach mlecznych. Jeśli nie jesteś w ciąży ani nie karmisz piersią, zgłoś wyciek lekarzowi, również wtedy, gdy wydzielina jest przezroczysta lub mleczna.
U nastolatki taki objaw także wymaga konsultacji, ale nie jest powodem do zakładania najgorszego. Powiedz o wycieku zaufanej osobie dorosłej lub pielęgniarce w szkole i poproś o pomoc w umówieniu wizyty.
Nie odkładaj konsultacji, jeśli wyciek pojawia się samoistnie, tylko z jednej piersi lub towarzyszy mu guzek. Krwistą albo ropną wydzielinę, zwłaszcza z bólem, zaczerwienieniem lub gorączką, zgłoś pilnie lekarzowi.
Czy mężczyzna może zachorować na raka piersi?
Tak. Mężczyźni również mają tkankę piersiową i mogą zachorować na raka piersi, choć zdarza się to znacznie rzadziej niż u kobiet. Nowy guzek w piersi lub pod pachą, wciągnięcie brodawki, wyciek albo zmiana skóry wymagają konsultacji lekarskiej. Brak bólu nie jest powodem do odkładania wizyty.
